Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923)
Saltanatın kaldırılmasının
ve Lozan Barış Anlaşması'nın ardından TBMM'de en çok tartışılan
konulardan biri, yeni devletin niteliği sorunuydu. Kendisi bir hükümet olan
TBMM'nin ayrı bir hükümeti ve bu hükümet yönetecek bir başbakanı
bulunmaması, meclis içinden bakanların seçiminde adayların gerekli oyu sağlamakta
güçlük çekmeleri, sürekli sorunlara yol açmaktaydı. 27 Ekim 1923'te Ali
Fethi (Okyar) Bey başkanlığındaki hükümetin istifası ve Cumhuriyet Halk
Partisi grubunun yeni hükümet listesi üstünde anlaşmaya varmaması üstüne,
Atatürk 28 Ekim gecesi arkadaşlarını toplayarak sorunun gerçek çözümüyle
ilgili düşüncesini açıkladı ve İsmet İnönü'yle o gece, devletin niteliğinin
cumhuriyet olduğunu saptayan bir yasa tasarısı hazırladı. Ertesi gün TBMM,
yapılan işin "çoktan doğmuş olan çocuğun adını koymak" olduğunun
milletvekillerine açıklanmasından sonra, saat 20.30'da Anayasa değişikliğini
kabul ederek cumhuriyeti ilan etti ve oybirliğiyle alınan bu karardan sonra
cumhurbaşkanı seçimine geçerek, gene oybirliğiyle Gazi Mustafa Kemal Paşa'yı
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçti.